Metodologia

Skąd pochodzą dane

Podstawą serwisu jest oficjalna baza Fundacji Nobla, udostępniana przez jej publiczne API. Stamtąd pochodzą wszystkie pola twarde: rok, dziedzina, data ogłoszenia, kwota nagrody, podział między laureatów, uzasadnienie w brzmieniu oryginalnym, data i miejsce urodzenia oraz śmierci.

Każdy laureat ma u nas przypisany identyfikator z bazy Fundacji Nobla oraz identyfikator Wikidata. Służą one wyłącznie do jednoznacznego wskazania osoby. Dzięki nim dwaj badacze o tym samym nazwisku nie mogą się pomylić, a dane dają się porównać ze źródłem.

Fakty spoza bazy Fundacji Nobla, czyli przebieg życia, dzieła, instytucje czy okoliczności przyznania nagrody, opracowuje redakcja. Każdy taki fakt musi mieć potwierdzenie w co najmniej dwóch niezależnych źródłach. Gdy źródła podają sprzeczne informacje, fakt nie trafia do tekstu, a nie jest rozstrzygany arbitralnie.

Laureat, przyznanie, nagroda

Rozróżniamy trzy rzeczy, które w mowie potocznej bywają mylone.

Nagroda to pojedyncze wyróżnienie w jednej dziedzinie i jednym roku, na przykład Nagroda Nobla z fizyki za 2025 rok. Ma własny rok, dziedzinę, datę ogłoszenia, kwotę i uzasadnienie.

Laureat to osoba albo organizacja, której nagrodę przyznano.

Przyznanie to związek jednego laureata z jedną nagrodą. Jedna nagroda może mieć kilku laureatów, a jeden laureat może mieć kilka nagród, więc liczba nagród i liczba laureatów to dwie różne liczby.

Od 1901 do 2025 roku przyznano 633 nagrody, które trafiły do laureatów 1026 razy. Osób i organizacji jest mniej niż przyznań, bo kilkoro laureatów wyróżniono więcej niż raz.

Jak liczymy

Nagrody dzielone. Jedną nagrodę może otrzymać do trzech laureatów. W zestawieniach liczymy wtedy jedną nagrodę i tyle przyznań, ilu jest laureatów. Przy podziale podajemy udział zapisany w decyzji komitetu, czyli na przykład połowę albo jedną czwartą, bo części bywają nierówne.

Laureaci wielokrotni. Osoba nagrodzona dwa razy liczy się w zestawieniach osób raz, a w zestawieniach przyznań dwa razy. Dlatego w tekstach zawsze piszemy, co dokładnie liczymy.

Organizacje. Laureatem bywa instytucja, nie człowiek. Organizacje trzymamy osobno od osób, bo mają inne właściwości: datę założenia zamiast urodzenia i siedzibę zamiast miejsca urodzenia. W zestawieniach dotyczących ludzi organizacje nie występują.

Wiek laureata. Liczymy go na dzień ogłoszenia werdyktu, a nie na dzień wręczenia ani na koniec roku. Podajemy go tylko wtedy, gdy znamy pełną datę urodzenia. Przy części laureatów z pierwszych dekad baza Fundacji Nobla zna wyłącznie rok, więc wieku nie wyliczamy.

Płeć. Pochodzi z bazy Fundacji Nobla i nie jest przez nas przypisywana.

Kraje i granice

Związek laureata z krajem może oznaczać kilka różnych rzeczy, a każda daje inny zbiór osób. Dlatego nie publikujemy jednej listy „noblistów z danego kraju”, tylko podajemy osobno każde kryterium.

Kraj urodzenia to państwo, które istniało w miejscu urodzenia w chwili narodzin. Maria Skłodowska-Curie urodziła się w Warszawie, wtedy w Imperium Rosyjskim.

Kraj dzisiejszy to państwo, na którego terenie leży dziś to samo miejsce. Dla Warszawy jest to Polska, a dla Szetejń, gdzie urodził się Czesław Miłosz, Litwa.

Obywatelstwo bywa inne niż jedno i drugie i potrafi się zmieniać. Skłodowska-Curie przyjęła obywatelstwo francuskie po ślubie, bo państwa polskiego wtedy nie było.

Przy nazwach miejsc historycznych podajemy brzmienie z epoki i dzisiejsze w nawiasie, na przykład Breslau (dziś Wrocław). Nie zastępujemy jednego drugim, bo zmiana nazwy fałszowałaby historię, a jej pominięcie gubiłoby czytelnika.

Zestawienia. Tabele w zestawieniach pokazują najwyżej pięćdziesiąt pozycji, nawet gdy zbiór jest większy. Pełne listy są tam, gdzie mają sens, czyli na stronach dziedzin i lat. W zestawieniu ważniejsze od wyliczanki są wartości skrajne, mediana i rozkład w czasie, bo to one odpowiadają na pytanie, z którym czytelnik przyszedł.

Uzasadnienia i przekłady

Uzasadnienie komitetu podajemy zawsze w brzmieniu oryginalnym. Obok umieszczamy przekład redakcji i wyraźnie go oznaczamy. Nie jest to tłumaczenie urzędowe, bo żadne takie nie istnieje, a Fundacja Nobla ogłasza uzasadnienia po angielsku i szwedzku.

Przekład staramy się prowadzić blisko oryginału nawet wtedy, gdy wychodzi z tego zdanie cięższe od swobodnej parafrazy. Uzasadnienie jest dokumentem, a nie opisem, więc ważniejsza jest wierność niż gładkość.

Nazwy własne instytucji zostawiamy w brzmieniu oryginalnym, gdy nie mają utrwalonego polskiego odpowiednika. Uczelnie i ośrodki badawcze podajemy tak, jak nazywają się dziś, a przy zmianie nazwy dodajemy dawną, jeśli pod nią laureat tam pracował.

Aktualizacja i poprawki

Dane twarde odświeżamy po każdym ogłoszeniu nowych nagród, czyli co roku w październiku, oraz wtedy, gdy Fundacja Nobla poprawi własny rekord. Zestawienia liczbowe w serwisie powstają z bazy, więc po dodaniu nowych laureatów przeliczają się same.

Każda strona laureata podaje datę ostatniej aktualizacji. Jeśli znajdziesz błąd, prosimy o wiadomość przez formularz kontaktowy. Poprawki wprowadzamy po sprawdzeniu w źródłach i odnotowujemy zmianę daty aktualizacji.

Pytania o nasze dane