Ernest Hemingway

Za co Ernest Hemingway dostał Nagrodę Nobla

Szwedzka Akademia ogłosiła werdykt 28 października 1954 roku. Hemingway dostał całą nagrodę, 181 647 koron szwedzkich, za mistrzostwo sztuki narracji, okazane ostatnio w powieści „Stary człowiek i morze”, oraz za wpływ, jaki wywarł na styl współczesny.

To jedno z nielicznych uzasadnień, które wskazuje konkretną książkę. Akademia zwykle ocenia całość dorobku, a tu wymieniła tytuł wydany dwa lata wcześniej.

Reporter, sanitariusz, pisarz

Urodził się 21 lipca 1899 roku w Oak Park w stanie Illinois. Pisać zaczął w wieku siedemnastu lat, w redakcji gazety w Kansas City. Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do pierwszej wojny światowej zgłosił się na ochotnika do oddziału sanitarnego przy armii włoskiej.

Potem wrócił do dziennikarstwa i jako korespondent relacjonował wojnę domową w Hiszpanii oraz drugą wojnę światową, w tym wyzwolenie Paryża. Doświadczenie z pola walki wracało w jego prozie przez całe życie.

Najważniejsze książki powstały w ciągu pięciu lat, od 1925 do 1929 roku: „W naszych czasach”, „Słońce też wschodzi” i „Pożegnanie z bronią”. Oszczędne, przejrzyste zdania zmieniły sposób pisania prozy w dwudziestym wieku, a naśladowców miał więcej niż ktokolwiek z jego pokolenia.

Dorobek kształtował się w Paryżu lat dwudziestych, gdzie Hemingway trafił jako korespondent. Obracał się tam wśród amerykańskich pisarzy, których Gertrude Stein nazwała straconym pokoleniem. To określenie trafiło potem jako motto do „Słońce też wschodzi” i przylgnęło do całej formacji wracającej z wojny bez złudzeń.

Teoria góry lodowej

Metodę, która zrobiła z niego wzór do naśladowania, opisał sam. Porównał opowiadanie do góry lodowej: nad powierzchnią widać jedną ósmą, reszta tkwi pod wodą, a czytelnik ma czuć obecność tego, co pominięte. Stąd krótkie zdania, rzeczowe opisy i dialogi, w których najważniejsze zostaje niedopowiedziane.

Wprawę w tym zdobył w redakcji. Podręcznik stylu gazety w Kansas City nakazywał krótkie zdania, krótkie pierwsze akapity i język bez ozdobników. Hemingway mówił później, że były to najlepsze reguły pisania, jakie poznał.

„Stary człowiek i morze”, powieść wskazana w uzasadnieniu, przyniosła mu w 1953 roku także Nagrodę Pulitzera. Historia kubańskiego rybaka walczącego z marlinem mieści się na stu stronach i jest najczystszym przykładem tej metody w jego dorobku. Rybak przegrywa, bo rekiny zjadają zdobycz w drodze do portu, a mimo to książkę czyta się jako opowieść o wytrwałości, nie o porażce.

Dwie katastrofy lotnicze w pół roku

Na ceremonię 10 grudnia 1954 roku Hemingway nie przyjechał. Przeszkodził mu stan zdrowia po dwóch katastrofach lotniczych, które przeżył na początku tego samego roku w Afryce.

Pierwsza maszyna rozbiła się nad Ugandą, druga zapaliła się przy starcie, gdy ratownicy wieźli rozbitków do szpitala. Obrażenia, w tym uszkodzenia kręgosłupa i wątroby, dawały mu się we znaki do końca życia. Część gazet zdążyła wtedy opublikować jego nekrologi, które przeczytał osobiście.

Mowę bankietową odczytał w jego imieniu John M. Cabot, ambasador Stanów Zjednoczonych w Szwecji. Hemingway napisał w niej zdanie, które cytuje się do dziś: pisanie w najlepszym wydaniu jest samotnym życiem.

Laureat, który wskazywał innych

Zapytany przez dziennikarzy o werdykt, odpowiedział, że bardziej zasłużyli na niego Carl Sandburg, Isak Dinesen i Bernard Berenson. Dodał przy tym rzeczowo, że pieniądze mu się przydadzą.

Taka reakcja pasuje do człowieka, który o pisaniu mówił jak o rzemiośle. W mowie bankietowej zapisał też myśl o tym, że pisarz powinien za każdym razem sięgać po to, czego jeszcze nikt nie zrobił albo czego inni próbowali bezskutecznie, bo tylko wtedy ma szansę napisać coś, co przetrwa.

Siedem lat później

Hemingway zmarł 2 lipca 1961 roku w Ketchum w stanie Idaho. Odebrał sobie życie, cierpiąc na depresję i skutki obrażeń sprzed lat.

Jego nazwisko wraca w noblowskich mowach częściej niż większość laureatów literatury. Bob Dylan wymienił go w 2016 roku wśród sześciu autorów, których czytał w młodości, obok Alberta Camusa i Rudyarda Kiplinga.